Doppelhaus mit Gortana-Passage und ehemaliges Gasthaus "zum grünen Baum"

Wels, Oberösterreich, Österreich

Stadtplatz 43/44
4600 Wels

Stadtplatz 43: voormalige herberg "zum grünen Baum".

Dit gebouw behoorde in de late middeleeuwen toe aan de adellijke familie Haunold en werd voor het eerst vermeld in een document uit 1435. Op dat moment was het eigendom van de weduwe van Kaspar Haunold. Pas vijftig jaar later kwam het huis in handen van de middenklasse. Vanaf het einde van de 17e eeuw zijn er herbergiers bekend die het huis bezaten, waaronder de barokschilder Wolfgang Andreas Heindl. Naast zijn artistieke activiteiten runde hij hier een herberg om in zijn levensonderhoud te voorzien tot aan zijn dood in 1757. Vanaf 1788 stond de herberg bekend als "Zum Grünen Baum". De nu grotendeels vergeten dichter en vertaler Camillo Valerian Susan bracht zijn kinder- en tienerjaren in dit huis door. In 1894 werd het gebouw eigendom van de buurman Adolf Gortana (nr. 44) en een jaar later werd het samengevoegd met het naburige huis door middel van een kadastrale inschrijving.

Stadtplatz 44: herenhuis

In 1435 was dit gebouw eigendom van Hans Haunold, een patriciër uit Wels en zoon van Dietrich Haunold. Al in 1452 ging het echter over naar Peter Motschier, een koopman die uit een boerenmilieu was opgeklommen. Rond 1485 werd Erasm Stainprugker, de marktrechter van Peuerbach, de opvolger van dit eigendom in de familie. Rond 1600 kwam het huis in het bezit van Christoph Hinderhofer, die tientallen jaren actief was in het stadsbestuur. Hij organiseerde onder andere de renovatie van de Lederertoren tussen 1615 en 1617. Kort na zijn ambtsaanvaarding als burgemeester stierf hij midden 1623. Vanaf 1633 huurde het bekende handelshuis Viatis & Peller uit Neurenberg het gebouw. Hun factor Jacob Anreither integreerde de talrijke linnenwevers uit de stad en de omgeving in een efficiënt uitgeverijsysteem. Op deze manier verspreidde het vroege kapitalisme zich naar Wels. Kort daarna kocht de factor het landgoed Alt-Traunegg in het westen van de stad. Zijn grafsteen in het koor van de parochiekerk herinnert aan hem. Tegelijkertijd werd de plaats gebruikt door een smid en ijzerhandelaar. Verscheidene vertegenwoordigers van dit beroep oefenden ook gastvrijheid uit, waardoor de herberg bekend werd als "Zum Goldenen Mond".

In 1862 kocht Josef Gortana het gebouw, dat dertig jaar later eigendom werd van zijn zoon Adolf. Hij gaf verder vorm aan de ontwikkeling van het bedrijf door het naburige huis te kopen en de achtervleugel Freiung 9 nauw te verbinden met de naburige vleugel nr. 11. In 1931 gaven zijn opvolgers Carl Wagner en Josef Lehner de Welser architect Leo Keller de opdracht om een expressionistisch winkelportaal van geklonken aluminium panelen te ontwerpen. Na de sluiting van de ijzerhandel in 1966 stond het gebouw lange tijd zonder duidelijke bestemming. Na uitdagende planningsfasen en onderhandelingen werd de postmoderne oplossing gevonden van een handels- en kantoorgebouw met een royaal vormgegeven winkelpassage en een centrale ingang en doorgang. In het achtergebouw aan de Freiung 11 werd de eerste cafébrouwerij sinds lange tijd in Wels gevestigd. Het historische weefsel van de gebouwen uit de late 15e en 16e eeuw, gebouwd in de stijl van huizen in het stadscentrum, heeft deze ontwikkeling niet ongeschonden doorstaan. De begane grond heeft een modern ontwerp. Boven beide huizen steken vierassige gevels uit, bekroond door een schilddak.

In gebouw nr. 43 scheidt een iets vooruitspringend middenrisaliet de gepaarde ramen. De ramen op de tweede en derde verdieping hebben gebogen luifels, terwijl de bovendorpels versierd zijn met stucwerk in de vorm van rocailles en figuratieve voorstellingen. Op de derde verdieping zijn platte daken met lintwerk te zien in de bovendorpels. Drie opvallende kroonlijsten verdelen de verdiepingen horizontaal, net als de gepaarde horizontale groeflijnen. De gevel van gebouw nr. 44 wordt gekenmerkt door een hoge vooruitspringende muur met een gedeeltelijk doorgetrokken dakspant; de ramen zijn rechthoekig en voorzien van jaloezieën. De ramen op de bovenste verdiepingen hebben platte daken en boven de tweede en derde verdieping is er een geprofileerde kroonlijst die niet doorloopt. Binnen vallen vooral op: de overdekte boogvormige binnenplaats in het voorgebouw rechts, de achtergevels van de hoofdgebouwen, vooral bij nr. 44 met de nieuw toegevoegde sgraffiti als hoekbanden, raamkozijnen op de tweede en derde verdieping en een cordonband met patroon tussen de tweede en derde verdieping. Tot slot moet ook de twee verdiepingen tellende gevel in neoklassieke stijl van rond 1900 in de Freiung worden opgemerkt.