Kapitell des ehemaligen Prangers

In vroegere tijden was een schandpaal een strafinstrument dat werd gebruikt om schandelijke of eervolle straffen af te dwingen. De straf bestond uit de publieke schande die de veroordeelde moest ondergaan. Hij werd meestal op drie opeenvolgende dagen een uur aan de schandpaal vastgeketend, met een schriftelijke verklaring van zijn overtreding. Steden en markten hadden elk hun eigen schandpaal, die meestal op het marktplein werd neergezet. De schandpaal diende niet alleen om overtreders te straffen, maar was ook het uiterlijke symbool van de marktrechtspraak. De zogenaamde Freyung, een gestileerde arm met een zwaard in de hand, werd op gerechts- en marktdagen op of bij de schandpaal geplaatst. Tot 2019 was niet meer precies bekend wanneer de schandpaal aan de Neumarkt werd opgericht. De schandpaal werd niet expliciet genoemd in de marktprivileges van 1543 en hun bevestiging in 1580. Het enige overblijfsel van de oude schandpaal was het achthoekige kapiteel, dat meer dan 200 jaar werd gebruikt als zogenaamde hoekslingersteen (om de hoek van het huis bij het Messeleserhaus of Haus am Gänsbichl (Markt 89, bestaat niet meer) te beschermen tegen karrenwielen). Tijdens de herinrichting van het plein werd het uiteinde van de zuil opgegraven en werd het jaartal 1620 blootgelegd en ontcijferd door de plaatselijke geschiedkundige vereniging. In de marktarchieven van de Neumarkt werd een enkel verslag van een schandpaalstraf uit 1690 gevonden: "... de dief Paul Stiglmayr, metselaar in St. Marienkirchen, moet door Freimann aan de schandpaal worden genageld en met roeden worden geslagen" .

De hervormingen van keizer Jozef II brachten ook enkele veranderingen aan in het rechtssysteem. De patrimoniale rechtbanken (de Neumarkt functioneerde ook als zodanig) werden in 1787 beperkt tot civielrechtelijke zaken, wat betekende dat de schandpaal ook hier zijn functie verloor. Als gevolg hiervan maken de marktrekeningen van 1789 melding van de verwijdering van de schandpaal en de verkoop van de afzonderlijke delen, wat ons samen met het overgebleven kapitaal een idee geeft van het uiterlijk van het strafinstrument: "De oude stenen van de afgebroken schandpaal verkocht aan de heer Karl Wurm (1 fl.). 3 sept. aan de eh. Adam Wallner de bakstenen van de afgebroken schandpaal verkocht 4 fl. 30. De schandpaalzuilen verkocht aan de heer Göttner 1 fl. 40 Wegens het afbreken van de schandpaal en het maken van het pad in Bad Gaßl betaald 1 fl. 42. De smid Purg 25 Pfd. Eysen oud van de schandpaal à 4 kr. = 1 fl. 36." Op basis van de hoeveelheden bouwmaterialen kan worden aangenomen dat de schandpaal een substantieel bakstenen platform was, dat bedekt was met stenen en een achthoekige granieten zuil ondersteunde. Er was waarschijnlijk een ketting met handboeien en kettingen aan bevestigd als afschrikmiddel, evenals een steen als sluiting (vermoedelijk werd deze steen in 2018 gevonden door de lokale geschiedenisvereniging). Helaas kan de bovenkant van de schandpaalzuil niet meer worden gereconstrueerd. In veel gevallen stond er een figuur of ijzeren vlag op het kapiteel, in andere gevallen een stenen kegel met een stenen bol als kroon.

Als onderdeel van de viering van het 800-jarig bestaan van Neumarkt i.H. herplaatste de gemeente het kapiteel en de pestzuil op de nieuwe Platz der Begegnung.