Pranger

De schandpaal was het symbool van de lagere rechtbanken in Mauthausen in de 16e en 17e eeuw.
Hij stond oorspronkelijk tegenover de brouwerij. Rond 1800 - nadat dit type straf was afgeschaft - werd de schandpaal afgebroken en in 1905 weer opgebouwd, eerst bij de Heinrichskirche en in 1936 op de huidige locatie op het marktplein. De 220 cm hoge vierkante schacht wordt bekroond door een piramide met dennenappels. Alle vier de zijden zijn versierd met platte reliëfs. Deze verwijzen naar verschillende overtredingen. In de meeste gevallen ging het om kleine fraudes, valse gewichten, vechtpartijen, ruziënde vrouwen, bedrog en dergelijke. De borden konden nog niet worden toegewezen aan de individuele overtredingen. Aan de ene kant kun je het zogenaamde "arme zondaarshoofd" herkennen. Het nummer 1583 is bovenaan de schacht gegraveerd.

Het marktplein in Mauthausen bruiste van het leven. Het was marktdag. Veel kraampjes stonden in lange rijen opgesteld. Kooplieden en kleine handelaars boden hun waren aan. Er was veel te koop: fijn linnen, mooi linnen, duur bont en goed leer, maar ook allerlei soorten gereedschap en levensmiddelen zoals zout, honing, graan en wijn.

De kinderen vonden de lekkernijen het lekkerst. Handelaren waren vanuit het hele land gekomen om hier goede zaken te doen.

De mensen verdrongen zich tussen de kraampjes. Ze kozen en onderhandelden vaak lang voordat ze een beslissing namen over een aankoop.

Plotseling stond alles stil. Een luid tromgeroffel klonk over het plein "Wat is er?" riepen sommigen. Eén man wist al wat hij moest zeggen: "Ze hebben iemand betrapt op diefstal; hij moet aan de schandpaal!"

Lisbeth en Georg, die zich net hadden staan vergapen aan de mooie spullen die uitgestald stonden, renden naar de schandpaal op het bovenste marktplein. De marktwachter stond naast de vier meter hoge vierkante granieten pilaar, waarin allerlei tekens waren gekerfd, en ronde de mensen op. Hij keek streng naar de bevende man die aan de schandpaal was geketend. De dief hield zijn bleke gezicht in schaamte naar de grond gericht.

Nieuwsgierige mensen stroomden van alle kanten naar binnen. "Wat heeft hij gedaan?" fluisterde Lisbeth. Ze had bijna medelijden met hem. Georg antwoordde: "Hij heeft waarschijnlijk iets gestolen en dacht dat niemand het zou merken in de menigte. Maar dat horen we zo, de marktkoopman komt eraan."

De marktkoopman stond voor de marktwachten. Met een zwaai van zijn hand gebood hij de omstanders stil te zijn. Toen kondigde hij met luide stem het vonnis aan dat de marktrechter over de dief had geveld. De oneerlijke man moest tot de avond aan de schandpaal staan om boete te doen voor zijn schuld.

Nadat het vonnis was voorgelezen, schreeuwden de omstanders naar de veroordeelde man. Ze wezen met hun vingers naar hem en scholden hem luidkeels uit. De gevangene moest alles in stilte verdragen. Hij werd tot de avond bewaakt. Pas na het luiden van de bel bevrijdden de marktwachten de dief uit zijn ketenen. Hij ontsnapte snel.

Niet alleen dieven moesten aan de schandpaal. Mauthausen was toen al een markt met marktregels waaraan alle inwoners zich moesten houden. Elk onrecht werd bestraft door de marktrechter. Zwervers die weigerden te werken, handelaars die slechte waren verkochten of een te klein gewicht gebruikten, mensen die ruzie maakten, vochten en elkaar publiekelijk beledigden en mensen die buitensporig leefden, werden ook aan de schandpaal genageld.

Later werd de schandpaal afgeschaft. Op veel plaatsen zijn echter nog schandpalen bewaard gebleven.